Elfstedentocht 2026

It giet oan! We gaan de Elfstedentocht fietsen. Bijna 260 kilometer, die wij op ons gemak in zeven dagen willen fietsen. Voor de route volgen we de knooppunten, die we via de website van Friesland beweegt hebben opgevraagd. Je kunt de Elfstedentocht ook varen en wandelen. En wie weet, ooit weer schaatsen?

Naast het fietsen langs de 11Steden gaan we ook proberen om alle 11fountains in de elf steden op de foto te zetten. 11fountains is een internationaal kunstproject voor Leeuwarden-Fryslân 2018, culturele hoofdstad van Europa. Elf fonteinen in elf Friese steden, ontworpen door elf kunstenaars uit elf verschillende landen. Elke stad heeft een fontein, met ieder een eigen verhaal.

Balk - Stavoren (31 km)

Knooppunten 29 - 85 - 28 - 34 - 35 - 19 - 21 - 20 - 22 - 23 - 24 - 22 - 16 - 17 - 14 - 15 - 06 - 05 - 04 - 64

Na ruim twee uur rijden, parkeren we de auto in het centrum van Balk. We fietsen vandaag naar onze eerste 11-Stedenstad Stavoren. De eerste kilometers gaan, tot onze verrassing, door het bos. Een Fries is druk bezig om met een bezem alle afgewaaide takken - voor ons en andere fietsers - van het bospad te vegen. 

Na bijna tien kilometer fietsen wijken we, in het centrum van Oudemirdum, kort van de route af. Stichting Friesland Beweegt tipte ons over een uniek uitzichtpunt 'Oudemirdumer klif'. Het Oudemirdumerklif van zes meter hoog is ontstaan in de voorlaatste IJstijd. Enorme ijsmassa’s duwden vanuit Scandinavië de grond verder en namen dikke keien mee. Door de kracht ontstonden er heuvels in het landschap. De golfslag van de Zuiderzee zorgde ervoor dat er drie kliffen ontstonden.

We lopen tussen de tuinwallen naar het klif. Meer dan 200 soorten planten groeien in de bodem. Het is een prachtig leefgebied voor vele watervogels. Er zouden  zelfs ook dassen leven. We halen de thermosflessen met thee uit onze fietstas, maken een broodje en genieten van het uitzicht.

Langs het IJsselmeer fietsen we verder naar Stavoren. Net voor Stavoren ligt bij het uitkijkpunt Rode Klif een grote zwerfkei met daarop de tekst 'Leaver dea as slaef'. Deze steen werd in de 20e eeuw geplaatst ter nagedachtenis aan de Slag bij Stavoren in 1345. Nog ieder jaar wordt de Slag bij Stavoren herdacht. Leaver dea as slaef is Fries voor "Liever dood dan slaaf". Het is een bekende strijdkreet die symbool staat voor de Friese onafhankelijkheid en veerkracht. 

We zijn in Stavoren, onze eerste stad van de Elfstedentocht en de oudste stad van Friesland. Stavoren ligt aan het huidige IJsselmeer. In de 11e eeuw was het een belangrijke handelsstad. De haven werd aan het einde van de middeleeuwen echter te klein voor de steeds groter wordende schepen. Of was het het arrogante vrouwtje van Stavoren, die de kapitein van een van haar vele schepen opdracht gaf om het 'ordinaire' graan overboord te gooien, in de haven van Stavoren, waardoor er een zandbank ontstond en schepen de haven niet meer binnen konden varen?

In Stavoren staat langs het water een enorme vis, met de bek wijd open. Water stroomt langs zijn lippen naar buiten. Dit is De Vis voor Stavoren, de eerste van de 11fountains die we zoeken.

We overnachten in Hotel Vrouwe van Stavoren, gelegen aan de historische haven. Het hotel heeft, naast gewone hotelkamers, twaalf wijnvaten omgebouwd tot comfortabele en uiterst sfeervolle hotelkamers. Geen idee of de wijn nog in de kamers 'ruikbaar' is. We hebben toch maar gekozen voor een standaardkamer. Morgen moeten we weer nuchter op de fiets.

==========================================================================

Stavoren - Bolsward (32 km)

Knooppunten 64 - 98 - 60 - 84 - 97 - 96 - 19 - 21 - 20 - 22 - 17 - 04 - 06 - 09 - 10 - 11 - 05)

Vandaag fietsen we in noordoostelijke richting, door Hindeloopen en Workum naar Bolsward. Helaas blaast de wind ook noordoostelijk, en ook nog windkracht 4. Wind tegen, zonnetje mee.

In Hindeloopen stoppen we. Naast het Schaatsmuseum zit een pannenkoekenrestaurant, met de toepasselijke naam 'De Friese Doorloper'. We kunnen kiezen uit meer dan 50 pannenkoeken en nog 11 Elfsteden-maaltijdpannenkoeken. Maar met het ontbijt nog maar net op, kiezen we voor een kopje koffie en thee (met appelgebak).

We verbazen ons over hoeveel collega-fietsers (met volle fietstassen) we onderweg tegen komen. Voor onze fietsen is soms amper plek in de stallingen. De terrassen zitten vol met bezoekers met grijze haren.

Voor we gaan lunchen, lopen we eerst nog naar onze tweede 11Fountain van onze fietstocht. In het gewei groeit een boom omhoog, met vogels die bewegen en water spuiten. De levensboom komt van het stadswapen van Hindeloopen. De 11Fountain heet Flora & Fauna.

In Workum staat weer een heel ander kunstwerk. Twee naïeve leeuwen tegenover elkaar. Het water schiet uit de leeuwenpoten  naar elkaar. Alsof ze midden in een gevecht zitten. De 11Fountain heet De Woeste Leeuwen. De leeuwen komen ook weer van het stadswapen van Workum. 

We fietsen langs de Workumertrekvaart naar het Workumermeer. We zijn nu in het laagst gelegen gebied van Friesland (tot -3 meter NAP). In de polder leven veel weidevogels en verschillende eendensoorten.

Vlak na Tsjerkwert (precies op de helft van de schaatsroute) staat langs het water weer een Elfstedenmonument: Fyftijn en Fierder is een cortenstalen kunstwerk dat de geschiedenis van de 15 gereden Elfstedentochten eert en de hoop op een volgende tocht. Het bestaat uit vijftien silhouetten. Ieder silhouet staat symbool voor een van de vijftien gereden tochten. Het zestiende silhouet is van een klein meisje dat op de schouders van haar vader in de richting van Parrega kijkt, de schaatsers van de volgende Elfstedentocht.

We overnachten in de Wijnberg. Na het inchecken lopen we het historische centrum in. We wandelen eerst naar de Broerekerk, een kloosterkerk gebouwd in de 13e eeuw. Het klooster werd in 1580 afgebroken. 400 jaar later brandde de kerk af. De architect Jelle de Jong ontwierp een glazen overkapping. Helaas kunnen we de kerk niet in, want die is verhuurd. 

Naast de Broerekerk staat de Vleermuisfontein, de 11Fountain van Bolsward. De donkere vleermuis spuwt water, zoals waterspuwers dat vroeger deden op de gevels van kathedralen.

==========================================================================

Bolsward - Franeker (36 km)

Knooppunten 05 - 01 - 04 - 75 - 99 - 27 - 30 - 64 - 14 - 93 - 19 - 51 - 54 - 18 - 17 - 16 - 15

Vandaag fietsen we verder in noordoostelijke richting, naar Franeker. Het is heerlijk fietsweer. Een zonnetje en de wind is afgezwakt naar windkracht 2. Na gisteren voelt het bijna als rugwind. We fietsen door een landschap van terpen, polders en dijken. Tot het einde van de Middeleeuwen stond dit gebied vaak onder water. 

Na knooppunt 14 wijken we even van de route af. Vlak voor de 11-Stedenstad Harlingen staat op de dijk de Stenen Man. Het beeld heeft twee gezichten. Een gezicht is gericht naar het noorden en het andere gezicht is gericht naar het zuiden. Zo wordt de dijk aan beide kanten goed bewaakt.

In de haven van Harlingen ligt een potvis, alsof hij net is aangespoeld. Nu is het ook eb, waardoor het lijkt alsof de potvis echt gestrand is. Af en toe schiet er een krachtige straal water omhoog. Het beeld verwijst naar de geschiedenis van Harlingen, waar ooit de walvisvangst centraal stond. Dit kunstwerk heet De Walvis, de 11Fountain van Harlingen.

We fietsen door naar de 11Steden-stad Franeker. De fietsroute loopt nu veel langs autowegen. We rijden zelfs nog enige tijd langs de A31.

Net voordat we de oude binnenstad binnen fietsen, zien we het beroemde kaatsveld 'it Sjûkelân' al liggen. Het lijkt een groot grasveld, maar het 'stadion' is herkenbaar aan de twee torens bij de ingang. Het grasveld wordt ieder jaar omgebouwd tot de grootste kaatsarena in de wereld: tribunes worden gebouwd, lijnen worden gelegd. Jaarlijks vindt hier op de vijfde woensdag na 30 juni de oudste sportwedstrijd van Nederland plaats. Zo'n 10.000 toeschouwers kijken dan naar de PC-kaatswedstrijd. 16 teams (of eigenlijk moeten we parturen zeggen) strijden om de hoogste kaatseer van Friesland: koning worden op de PC (Permanente Commissie). Dit jaar is de wedstrijd op 29 juli. Er zijn nog kaartjes.                                       

Tegenover ons hotel ligt de 11Fountain van Franeker, de Oortwolk. Een wolk van objecten rondom het zonnestelsel, zichtbaar gemaakt in water en beweging. De verneveling geeft een verkoelend effect op onze gezichten.

We overnachten in Grand Cafe de Doelen. Een leuk, klein hotelletje met zes kamers. Het hotel ligt wel naast de Martinikerk. Het carillon laat elk kwartier van zich horen. De grote luidklok slaat vervolgens ook nog op het hele en halve uur. We vallen als een blok in slaap, hebben geen kerkklokken gehoord.

's Ochtends worden we verwend met een heerlijke broodplank. Naast een paar sneden wit en bruin brood liggen er ook sneden krentenbrood en uiteraard Fries suikerbrood op. We krijgen ook nog een bakje yoghurt met vers fruit. Echt een aanrader dit hotel.

==========================================================================

Franeker - Holwert (46 of 48 km)

Knooppunten 15 - 12 - 45 - 97 - 88 - 41 - 81 - (63 - 65 - 44 - 17 - 53 - 04 - 3 - 90) (of 63 - 38 - 69 - 71 - 93 - 1 - 2) 34 - 13 - 75 - 76 - 18 - 19

We gaan beginnen aan de 'Hel van het Noorden'. Het traject tussen Franeker en Bartlehiem is door de weilanden met weinig bebouwing en beschutting en de ijskoude wind vaak de zwaarste beproeving voor de schaatsers. Met code oranje wordt onze beproeving de tropische temperatuur en de hoge luchtvochtigheid. Met een pet op, ingesmeerd met zonnebrand en ruim vier liter vocht in de fietstassen, stappen we om half 10 op de fiets voor een fietstocht van 46 kilometer naar het dorpje Holwert.

Bij eetcafe de Smâle Kant in St. Annaparochie stoppen we voor een koffiepauze. De cafebaas raadt ons met klem af om de elfstedenknooppunten naar Ferwert te fietsen. De route loopt grotendeels langs een 80-km autoweg, terwijl de LF kustroute langs een kwelder-natuurgebied loopt. Vol enthousiasme begint hij over de geschiedenis van het gebied en de vele bezienswaardigheden te vertellen, waaronder net om de hoek het beeld van Rembrandt en zijn vrouw Saskia die in St. Annaparochie getrouwd zijn.

Na zoveel enthousiasme zijn we natuurlijk even enthousiast en passen we ter plekke de route aan. We rijden over de Oudebildtdijk, met een lengte van ruim 12 kilometer een van de langste straten van Nederland. De huisnummers lopen van 1 tot 1229. Wat een klus voor de post- en pakjesbezorgers. We buigen af naar de Waddenzeedijk. Achter de dijk zien we hoge en lage kwelders, met paarden, koeien en schapen in de volle zon. We proberen een schaapje met hittestress nog een beetje verkoeling te geven, maar tevergeefs. Het schaapje valt in ons bijzijn neer en overlijdt. Vertwijfeld zoeken we nog een telefoonnummer, maar we kunnen niemand bellen. 

Rond half 5 zijn we bij ons hotel. We overnachten in het Fietshotel Zee van Tijd. Het is weer een klein hotel, met zeven kamers en onzichtbaar personeel. Op de glazen voordeur zit een envelop geplakt met onze naam erop. In de envelop zit alle relevante informatie voor de incheck en de route naar onze kamer. Vooraf hebben we deze informatie overigens ook al grotendeels per mail gekregen. In het hotel is ook een woonkamer, waar we zelf koffie en thee kunnen maken. We kunnen tegen betaling ook een biertje of een glas wijn of allerlei toiletartikelen kopen. Naast de voorraad staat een kassa, zodat we zelf kunnen afrekenen. Ook staat er een magnetron om eten in op te warmen. Een erg leuk concept.

==========================================================================

Holwerd - Leeuwaarden (41 of 51 km)

Knooppunten 19- 26 - 27 - 29 - 32 - 40 - 41 - 73 - 01 - 30 - 25 - 24 - 80 - 23 - 12 - 10 - 11 - 09 - 12 - 36 (04  - 22 - 24 - 85 - 64) (of 35 - 30 - 29 - 28 - 79 - 82 - 21 - 86 - 19 - 62 -17)

Verbaasd stappen we naar buiten. Het is zwaar bewolkt en er waait een frisse noordoostenwind. Het voelt gewoon koud, na gisteren. De temperatuur is echter voor een dag in Friesland weer normaal voor de tijd van het jaar. Voor het eerst deze tocht hebben we grote stukken wind in de rug.

Nu we toch bezig zijn, passen we de fietsroute nog maar verder aan, zodat we ook het beroemde Tegelbruggetje en de finish op de Bonkevaart in Leeuwarden kunnen bezoeken. We fietsen vandaag - via Dokkum - naar Leeuwarden. Dokkum is van de 11-Steden het meest noordelijk gelegen. 

Denk je aan Dokkum, dan denk je direct aan de missionaris Bonifatius toch? Voor de Elfsteden-liefhebbers is Dokkum echter het keerpunt van de Elfstedentocht. De schaatsers rijden door tot in het hart van Dokkum voor de stempel, keren om en schaatsen via de Zijl weer terug, naar Leeuwarden. We zoeken naar de twee bankjes op de kade, in de vorm van Friese doorlopers. De punt van de schaatsen geeft de richting van de schaatsers aan.

In Dokkum verandert de fontein met het weer mee. De ene dag zie je glanzend koper, de andere dag vormen zich patronen van ijs. Wind, zon en temperatuur bepalen wat je ziet. Het zonnetje is weer terug. Het water verlaat als stoom de fontein. Dit kunstwerk heet De IJsfontein, de 11fountain van Dokkum.

En we gaan weer verder, op weg  naar het beroemde houten Elfstedenbruggetje in Bartlehiem. Schaatsers komen tijdens de Elfstedentocht tweemaal onder de brug door. TV-ploegen en duizenden feestvierende toeschouwers juichen de schaatsers toe rond het bruggetje. Nu zijn we de enigen, samen met een bootje dat onder de brug doorvaart. Met de fiets aan de hand wandelen we over het bruggetje. Fietsen mag niet en kan ook gewoon niet. Lopend is het al een hele inspanning, zo steil is het bruggetje.

De fietsroute loopt verrassend genoeg niet langs de Tegelbrug, het Elfsteden monument. Bij Wijns pakken we daarom de pont. Na een halve draai 'varen' zijn we al aan de overkant. De brug is bedekt met duizenden handgemaakte tegeltjes, waarop in blauw glazuur de portretten zijn afgedrukt van schaatsers die ooit de Elfstedentocht hebben uitgereden. Zij zijn met foto, naam en jaartal vereeuwigd op het Elfstedenmonument. Samen maken de foto's silhouetten van schaatsers.

We fietsen door naar de Finishboog. Sinds 1985 is de finish van de Elfstedentocht op de Bonkevaart in Leeuwarden. Mocht er weer een Elfstedentocht geschaatst worden, dan schaatst de winnaar als eerste onder de boog, met de vormen van het Elfstedenkruisje, door. Door de weerspiegeling in het water lijkt het op een compleet Elfstedenkruisje. De boog is 17,17 meter breed en 12,15 meter hoog. In de boog zit blauw LED-licht waardoor het 's avonds mooi verlicht is. Onze finish ligt nog 75 kilometer verder. Inmiddels hebben we al 202 kilometer gefietst.

Op het stationsplein van Leeuwarden staan twee grote witte kinderhoofden tegenover elkaar. Ogen dicht, gezichten rustig. Uit de grond kringelt een zachte wolk van watermist omhoog. Dit kunstwerk heet Love, de 11fountains in Leeuwarden.

We overnachten in Paleis Stadhouderlijk Hof. Zoals de naam al doet vermoeden, is het hotel gevestigd in een voormalig paleis van de Koninklijke familie uit de 18e eeuw. Sinds 2007 is het hotel in handen van Fletcher Hotels. Volgens de website kunnen we vorstelijk overnachten en worden we prinsheerlijk wakker.

==========================================================================

Leeuwarden - Sneek (45 km)

Knooppunten 64 - 63 - 17 - 99 - 31 - 58 - 56 - 61 - 41 - 73 - 13 - 89 - 62 - 16 - 64 - 80 - 51 - 42 - 43 - 26 - 27 - 41 - 40 - 53 - 05 - 50

Een bijzondere start van de dag. Onze autodealer belt ons met de vraag of onze auto in Balk geparkeerd staat. Hij is net gebeld door de organisatie van het jaarlijkse beachevent in Balk. Aan het eind van de middag komen de eerste vrachtauto's zand storten op het parkeerterrein. En alleen onze auto staat er nog. Er staat ook pas sinds een paar dagen een waarschuwingsbord. We spreken af dat we contact houden en in Sneek opgehaald worden.

Later dan gepland beginnen we aan onze tocht naar Sneek. De temperatuur is inmiddels al opgelopen naar 30 graden, maar de zuidoostelijke wind rijdt als natuurlijke ventilator met ons mee. De temperatuur loopt snel op. We pauzeren regelmatig. De fietsroute loopt veelal langs het water en volgt dus grote delen de schaatsroute. Onze lunch kopen we in de supermarkt, koude huzaren- en fruitsalade. Op een bankje van de lokale bakker, heerlijk in de schaduw, eten we onze lunch op. We zijn dan al bijna in Sneek.

Ooit was Sneek volledig ommuurd met vier waterpoorten en twee landpoorten. Nu staat er nog maar een waterpoort. Midden in het water, voor de waterpoort,  draait een gouden bol. Bovenop staat een man met een Hoorn des Overvloeds, 11fountain Fortuna.

We rijden door naar IJlst tot de organisator van het beachevent belt. Ben draait om en ik fiets door naar de 11fountain van IJlst. Bloemen die blijven, ook als ze er niet meer zijn. Laag over laag, alsof de tijd zelf meedoet. De 11fountain Onsterfelijke Bloemen van IJls laat zien hoe alles met elkaar verbonden blijft.

We overnachten in hotel Sneek. 

==========================================================================

Sneek - Balk (32 km)

Knooppunten 50 - 59 - 93 - 92 - 58 - 56 - 55 - 54 - 77 - 15 - 53 - 42 - 43 - 44 - 32 - 68 - 29

Onze laatste etappe van de Elfsteden-fietsroute. Nog een keer de fietstassen inpakken, de knooppunten aan het stuur, rugzak, zonnebril en pet op. 

Heel Friesland zit op het water. Alle bruggen staan open.

We fietsen veel langs de A7. Bij de Langwaardervaart stappen we op het pontje en fietsen - vergezeld door oldtimers - door de weilanden verder. Al gauw komen we weer in de bosrijke omgeving van Zuid-Friesland. In de schaduw van de bomen fietsen we naar onze laatste 11-Stedenstad, Sloten. 

Sloten staat vooral bekend als de kleinste van de Friese elf steden. Deze historische vestingstad heeft een vesting in de vorm van een ui en wordt daarom ook wel uienstad genoemd. Het is druk: overal marktkraampjes en muziek. 

Op het dorpsplein zien we een man met op zijn schouders een meisje. Ze houdt een kievit voorzichtig vast. Onder hen staat een stapel emmers, jerrycans en teilen waar water doorheen stroomt. Dit kunstwerk heet Kievit, de 11fountains van Sloten.

Wy binne werom in Balk. Over zeven dagen 278 kilometers gefietst, door de Friese Elfstedentocht-steden, langs de 11fountains, door het mooie Friesland. De knooppunten voor het Fietspieterpad zijn al gedownload.